Noordzee & Baltische Zee: Vissers en onderzoekers ontwikkelen praktijken die kwetsbare habitats en bijvangst vermijden
Met 15 partners uit 9 Europese landen ontwikkelt ILVO de komende jaren innovatieve technologieën om tijdens de visserijactiviteiten geen of slechts zeer minimale impact te hebben op beschermde of bedreigde vissoorten en habitats. In het EU-HORIZON project ECO-CATCH werken onderzoekers en professionals in de sector intensief samen om concreet implementeerbare nieuwe praktijken marktklaar te maken. Tegen 2028 wil ECO-CATCH minstens 10 kant-en-klare oplossingen. Alle tests gebeuren in de Noordzee en de Baltische Zee.
Sebastian Uhlmann, ILVO-onderzoeker: “Het doel is ambitieus: een volledige duurzame visserij die de vangstwaarde hooghoudt en tegelijk de kwetsbare habitats en soorten ontziet en laat herstellen.”
Van innovatie naar industrie en beleid
Voor de aanvang van ECO-CATCH is er een lijst opgemaakt van de te ontwikkelen beloftevolle technologieën. Het gaat van selectievere of alternatieve vistuigen, over digitale tools, tot instrumenten voor bijvangstreductie. Voorbeelden:
- Voor de visserij in de Baltische Zee is het zaak om te jonge kabeljauw vlotter te laten ontsnappen uit de sleepvisnetten. Het vrij nieuwe MicroSeine-vistuig voor kleinschalige demersale of bodemvisserij is daarvan een voorbeeld.
- Voor de zogenoemde ETP-soorten (Endangered, Threatened, and Protected species of Bedreigde, Kwetsbare en Beschermde soorten) komen er specifieke technieken. Een voorbeeld is het optimaliseren van alternatieve zeehondbestendige fuiken. In België zijn voor hetzelfde doel Pearl Nets in de 'staand want'-visserij in ontwikkeling.
- Het accurater lokaliseren van de kwetsbare habitats en van de (wisselende) plaatsen met een hoog risico op bijvangst moet ervoor zorgen dat deze zones kunnen worden vermeden. Dat vergt visualisatiesystemen in de stuurhut van het vissersvaartuig, die schippers begeleiden naar visgronden waar ze wel efficiënt kunnen vissen zonder habitatschade of bijvangst.
- ILVO werkt mee aan geografische voorspellingssystemen ('species distribution models and nursery area mapping'), aan de bijbehorende (quasi)realtime beslissingsondersteunende software ('decision support systems'), aan bijvangstreducerende visserijpraktijken voor zowel de actieve als de passieve visserij, en aan de vertaalslag naar marktwaarde en eco-certificering.
Marktintroductie mee ingepland
De projectpartners maken zich sterk dat hun gevalideerde visserijstrategieën de weg zullen vinden naar implementatie, naar industriële standaarden en naar toekomstig beleid. Juridische en maatschappelijke drempels voor de invoering worden daarom meteen aangepakt met een focus op certificering.
De bedrijven binnen het consortium engageren zich op hun beurt om vissen-met-minder-impact actief te promoten als vernieuwde gangbare praktijk in de Baltische Zee, de Noordzee en daarbuiten. Daarbij wordt gedacht aan een koppeling van het toepassen van innovaties met bepaalde marktvoordelen, lees: het (meer) belonen van de vissers en het zichtbaar maken van hun duurzaamheidsinspanningen voor het brede publiek.
Het is ten slotte een troef dat binnen het consortium heel wat ervaring aanwezig is met beleidsadvies.
Dr. Valentina Melli (DTU Aqua), team projectcoördinatie: “ECO-CATCH draait om het vertalen van wetenschappelijke innovatie in concrete oplossingen voor Europese zeeën, vissers en gemeenschappen. Door de volledige waardeketen te betrekken, leveren we technologieën en businessmodellen die duurzame visserij tot de nieuwe norm maken. We maken in heel ons valorisatieplan de grootschalige commerciële toepassing van onze oplossingen waarschijnlijk.“
Leidende rol voor vissers en expertise uit volledige EU-visserijketen
Vissers spelen een cruciale rol. Als waarnemers op zee kunnen zij veranderingen in de mariene omgeving en in de bestanden van vissen en andere zeedieren opmerken en signaleren. Ook bij de feitelijke, iteratieve ontwikkeling, het uittesten en de implementatie van de innovaties zijn vissers actief ingeschakeld.
De Europese Vereniging van Organisaties van Visproducenten (EAPO), lid van het ECO-CATCH consortium: “Het is van het grootste belang voor vissers in Europa dat we realistische, duurzame en effectieve oplossingen vinden om bijvangst van beschermde soorten of ondermaatse vis te verminderen. Daarom gaan we helpen met praktische demonstraties rond bijvangstreductie in verschillende visserijen, met aandacht voor technische, economische, sociale en juridische aspecten. Met ons uitgebreide netwerk van producentenorganisaties hopen we veel vissers te mobiliseren om deel te nemen aan de bijvangstbeperking van ECO-CATCH.”
ECO-CATCH verenigt een nog breder veld: onderzoeksinstellingen, kmo’s, visverwerkende bedrijven, producentenorganisaties, leveranciers van zeevruchten, certificeringsorganisaties en beleidsmakers zitten mee aan tafel.
Deel van een groter geheel
ECO-CATCH is onderdeel van een 'bijvangstcluster' van zeven EU-projecten. Naast de twee zusterprojecten Marine Guardian (Noord-Atlantische Oceaan en Noordelijke IJszee) en Sea4Future (Middellandse Zee) is er een intensieve samenwerking met de andere EU-projecten CIBBRiNA (LIFE), Prometheus (LIFE), Marine Beacon (Horizon) en REDUCE (Horizon). Al deze projecten streven naar hetzelfde doel om bijvangsten te reduceren, mariene ecosystemen te herstellen en de visserijsector in Europa te versterken.
De voorbereidende kick-off vond plaats in Hirtshals (Denemarken) in juni 2025. Zopas (eind april 2026) vergaderde het consortium op de InnovOcean Campus van ILVO-Dier in Oostende. Tijdens een driedaagse meeting deelden de partners hun allereerste bevindingen en stippelden ze het verdere onderzoek en veldwerk uit.
ECO-CATCH wordt gecoördineerd door de Technical University of Denmark (DTU) en naast ILVO en de Europese Vereniging van Organisaties van Visproducenten (EAPO) uit België, zijn er nog 14 andere partners uit Noorwegen, Duitsland, Zweden, Nederland, VK, Finland en Luxemburg. ECO-CATCH loopt 5 jaar en ontvangt € 8,5 miljoen financiering van CINEA (Europees Uitvoerend Agentschap klimaat, infrastructuur en milieu).
Volg het project op LinkedIn en via de ECO-CATCH website.
Sebastian Uhlmann
Greet Riebbels
Dr. Lotte Kindt-Larsen
Dr. Valentina Melli
